“For what determines one’s being human, is the image one adopts….Thus the truth of a theory about man is either creative or irrelevant, but never merely descriptive.”
Abraham Heschel
Wat betekent dit? En voor welk nut kunnen we dit inzetten? Kenneth Burke en vele andere filosofen leerden ons dat ‘woorden consequenties hebben’. De namen die we aan objecten geven beïnvloeden hoe we over deze objecten denken en hoe we deze objecten benaderen. De vorm en inhoud die we aan onze buitenwereld geven met onze woorden, bepaalt onze innerlijk wereld – ook wel bekend als ‘bewustzijn’. Woorden hebben grote consequenties voor ons en hoe we onze wereld kennen, en hoe we in deze wereld zijn. We hebben menselijke communicatie getrivialiseerd tot ‘informatie uitwisseling’. De primaire functie van taal, zoals Nietzsche en George Steiner wisten, is niet alleen voor de doeleinden van ‘communicatie’. De belangrijkste functie van taal is eerder wereld-bouwen. In het geven van leven aan de wereld door middel van woorden, geven we bewust leven aan onszelf, maar ons bewuste leven of bestaan is alleen mogelijk in hoe, en hoe niet, we hierover praten (Whitehead, 1929). Dit is een betekenis van; “As we communicate, so shall we be” (Thayer, 1988).
Echter communiceren we niet alleen in woorden. Elke vorm van representatie van de wereld naar onszelf – in literatuur of poëzie, muziek of beeldhouwen, in wiskundige formules of humor, in iconen of symbolen, in “theorieën” of folklore – is een manier om subjectief bestaan te creëren. Communicatie is het proces waarin we een “objectieve” wereld creëren en onderhouden, en, door dit te doen, creëren en onderhouden we het enige menselijke bestaan. Wat de natuur van zelf-bewustzijn ook mag zijn, we hebben dit alleen in de manier waarop we praten en niet praten over onszelf en de wereld waarin we leven. Dit bedoelde Wittgenstein met: De grenzen van onze talen, zijn de grenzen van de wereld. Een communicatietheorie die dit proces niet helder heeft zal nooit veel waard zijn in termen van relevantie en sociale problemen. “As we communicate, so shall we be”.
Dit gegeven heeft talloze theoretische en praktische voordelen. Ten eerste haalt het de focus weg van wat communicatie “is” tot aan “als…dan” formuleringen die zo succesvol zijn (geweest) in de exacte wetenschappen. Wat we zouden moeten weten is wat voor soort van communicatiepatronen wat voor gevolgen hebben, wat voor manieren van praten over de wereld leiden tot wat voor menselijke of sociale problemen. Wat voor manieren van uiten, begrijpen en uitleggen van de wereld leidt tot wat voor soort menselijk bestaan? Kortom: Als we op een bepaalde manier zijn, hoe zijn we dan, communicatief gezien, zo geworden. Onze westerse mentaliteit zegt dat er bepaalde externe condities zijn die “veroorzaken” dat we zo zijn. Als iemand bijvoorbeeld depressief is, zullen we zijn/haar gedrag rechtvaardigen door deze externe factoren. Maar een communicatietheorie van menselijk gedrag zal ons alert maken op het feit dat iemand niet eerst depressief is en het dan uit, maar dat iemand alleen dat depressieve gevoel kan hebben, als iemand capabel is om dat gevoel aan anderen (letterlijk/denkbeeldig) te communiceren (it takes two to tango). En een communicatietheorie van menselijk gedrag zal ons alert maken op het feit dat er geen op zichzelf staande externe condities zijn – alles buiten ons wat menselijke relevantie heeft moet eerst benoemd en geïnterpreteerd worden door ons. Deze twee noties samen laten ons een praktisch feit zien: als iemand depressief wilt zijn, moet iemand weten hoe je de wereld op bepaalde manieren kan begrijpen, en hoe zichzelf in bepaalde manieren te uiten, en als je niet depressief wilt zijn, je deze manieren van begrijpen en uiten moet vermijden. Als je je manier van praten en begrijpen verandert, verandert je ‘zijn’. Wat is het in onze routinematige en geritualiseerde manier van communiceren, dat goed of slecht voor ons is? Dit is wat we moeten weten….omdat zoals we communiceren, zullen we zijn.
Deze benadering is toepasbaar voor de studie van oorlog en vrede, liefde of “mentale” ziekten. Het is namelijk niets anders dan de consequentie van een pathalogisch communicatief metabolisme, of het nu individueel of maatschappelijk is (Carey, 1979).
